Diverse essays
** Moraal in het verleden, slachtoffers en rechtspraak. ** 3 notities van George Wieneke
____________
	G Wieneke   okt.2020:
Beoordelen van het verleden met de moraal van nu.

Het is een fenomeen in de huidige samenleving om oordelen te vellen over gebeurtenissen in het verleden uitgaande van de huidige culturele en morele gedachten en om zo naar de geschiedenis te kijken. In hoeverre is het zinnig om dat verleden zo te bekijken en te veroordelen (of te verheerlijken)? 

1) Geschiedenis als wetenschap is geen morele zaak , wetenschap dient de gebeurtenissen uit het verleden te beschrijven in het kader van de toen heersende gedachtenwereld. Een andere benadering is geen wetenschap.
2) Je kunt de vraag stellen of het veroordelen van personen uit het verleden op grond van gedrag dat destijds volstrekt normaal of zelf als gewenst werd gezien niet het veroordelen van onschuldigen is.
3) Wordt het veroordelen van het verleden met de moraal van nu gebruikt om je met je  huidige moraal als superieur te gaan voelen? 
4) Worden misstanden uit het verleden die volgens onze huidige moraal verwerpelijk zijn gebruikt om je als groep of persoon in de maatschappij te positioneren? Daarmee kun je de anderen beladen met schuld en zelf slachtoffer met rechten worden.
5) Het is nuttiger in dit verband om je af te vragen waarvoor wij, levend in deze tijd, over zeg 100 jaar veroordeeld zullen worden. Morele inzichten ontwikkelen zich met de cultuur in de loop van de tijd, dus zullen ook wij straks veroordeeld worden voor bepaalde zaken. Dus het is nuttiger te bedenken waarvoor wij te zijner tijd veroordeeld zullen worden terwijl 'we' dat nu normaal vinden.
_____________

G Wieneke   okt.2020:
Helden en slachtoffers.

Enige eeuwen terug werden standbeelden opgericht voor de helden van de samenleving. Vlak na WO2 werden nog herdenkingsmonumenten opgericht voor de helden van het verzet.*] In de latere tijd worden door de samenleving juist standbeelden opgericht voor slachtoffers van b.v. de holocast, slavernij, vliegramp MH17) . In deze tijd worden zelfs de beelden van de historische helden vernietigd. Terwijl slachtoffers met helden-eer worden binnengehaald (bv ceremonie bij het terugbrengen van de slachtoffers van de MH17 ramp) 
Wat is de culturele ontwikkeling die daarmee samenhangt? Zoals in de axiale periode het lijden van de mens erkenning kreeg, is het nu het slachtofferschap van de mens dat zijn plaats in de cultuur gaat verwerven? Is de erkenning van het slachtofferschap een volgende culturele ontwikkeling?

Je vraagt je af:
  Wat drijft nabestaanden tot de wens erkend te worden als slachtoffer voortvloeiend uit  het slachtofferschap van hun (voor)ouders? Wat is de basisdrijfveer hiervoor? In hoeverre is het slachtofferschap van (voor)ouders nodig om zelf erkenning te krijgen en zijn identiteit te versterken ? **] Of wil men zijn verhaal vertellen, aandacht vragen? En om eventueel daarmee voordeel te behalen? [ voorbeeld : geeft de holocast joden ondersteuning om het recht op palestijns grondgebied te hebben? Materiële schadevergoeding eisen als compensatie en boetedoening van de fouten van een andere groep? ]
  Waarom deden in het verleden niet alle slachtoffers dat? Is bijvoorbeeld de ellende van de arbeiders in de 19e eeuw voldoende gecompenseerd door de maatschapppelijke effecten van het communisme en socialisme?
  En waar zijn de helden gebleven? Kan als gevolg van de individualisering niet meer een persoon de lauwerkrans krijgen, tenzij het ook een individuele prestatie is zoals in de sport? Is het karakter van helden die grootse daden voor het land of groep verrichtten in de loop van de eeuwen verouderd tesamen met de veranderde cultuur? 


*] Website wo2gld.nl :
Mede door ontwikkelingen in de psychiatrie verschoof het accent in oorlogsherinneringen van heldendom en martelaarschap naar slachtofferschap. Gevolgd door de toenemende aandacht voor de Holocaust streden vanaf de jaren tachtig ook steeds meer mensen voor erkenning van andere 'nieuwe' slachtoffergroepen, zoals slachtoffers uit Nederlands-Indie, dwangarbeiders, communisten, burgerslachtoffers van bijvoorbeeld bombardementen en geestelijk en lichamelijk gehandicapten. Dit mocht 'nooit meer' gebeuren.
.
**] Bojana Dujkovic in artikel NRC nav de genocide in Sebrenica: "Niets versterkt de identiteit van de verschillende etnische groepen meer dan hun slachtofferschap" .
____________
	G Wieneke   okt.2020:
Dicastocratie = Regeren via de rechter.

Waarvoor wordt de rechtspraak gebruikt? 
1-Men kan denken dat de rechtspraak voortvloeit uit voorwaarde dat een niet-monoculturele menselijke gemeenschap het gedrag van de deelnemers in goede banen moet  leiden om niet ten onder te gaan. De rechter beoordeelt dan of een persoon zich aan de voor hem/haar gestelde regels van de gemeenschap heeft gehouden. Het is het simpele straf-systeem om het gedrag in een gemeenschap te reguleren, wat nodig werd op het moment dat de gemeenschap groter werd en niet meer monocultureel was.  
2- In onze tijd zien we dat de rechter steeds meer wordt ingezet om je zin te krijgen of anderen te dwingen iets te realiseren. Vaak op grond van niet erg specifieke wetten. Het probleem los je niet meer zelf op, maar via de rechtspaak probeer je anderen te dwingen om het probleem op te lossen.  Daarbij wordt verwezen naar wetten met niet specifieke teksten als zorgen voor een gezonde omgeving, recht op demonstratie. Voorbeelden: Urgenda-vonnis. 
3- Soms wordt de rechter ingeschakeld puur om je zin te krijgen: B.V. ouders die school aanklagen omdat hun kinderen niet op de schoolfoto staan door afwezigheid ivm suikerfeest of een rechtzaak aangespannen door groep viruswaanzin.
4- In het proces over het terughalen van IS-vrouwen uit Midden Oosten stelt de Hoge Raad dat "de rechter mag niet op de stoel van de politiek gaan zitten" , maar doet de rechter dat dan in principe niet in het Urgenda proces, waarbij precies het omgekeerde werd gevonden? Is het misschien politiek onverstandig om verdragen te ondertekenen omdat goede bedoelingen dan een juridisch keurslijf worden? Was het niet een van de redenen voor Engeland om uit de EU te stappen?
_____________
(hierboven staat de oude versie)
	G Wieneke   apr.2021:      DICASTROCRATIE
   De  term  dicastrocratie  wordt  gebruikt  voor een  systeem  waarbij  het  land wordt  geregeerd door de rechterlijke  macht  in tegenstelling tot  b.v. een  democratie  waarbij  het  'volk'  regeert.
   In onze  democratie  zie  je  dat  er door verschillende  groepen in  toenemende  mate  van  de  rechtspraak gebruik  wordt  gemaakt  om  de  staat  te  dwingen  bepaalde  maatregelen te  nemen  of juist  na  te  laten. Om de  gedachten  te  vormen een  paar voorbeelden en overwegingen: 
        Je  kunt  je  afvragen waarvoor  de  rechtspraak  ooit  is  ontwikkeld. Men kan  b.v. denken dat  de rechtspraak voortvloeit  uit  voorwaarde  dat  in een niet-monoculturele  menselijke  gemeenschap het gedrag  van de  deelnemers  in goede  banen  moet  worden geleid  om  niet  ten  onder te  gaan. De  rechter beoordeelt  dan of een persoon zich aan  de  voor hem/haar gestelde  regels  van de  gemeenschap  heeft gehouden.  Het  is  het  simpele  straf-systeem  om  het  (morele)  gedrag in een  gemeenschap te reguleren, wat  nodig werd op het  moment  dat  een  gemeenschap groter  werd en niet  meer monocultureel  was. Een  ander belangrijk aspect  was  mogelijk het  regelen van de  onderlinge machtsverhoudingen  in een  land.  Was  die  aanvankelijk gebaseerd op macht  (=geweld, connecties) er  kwam  behoefte  om  in  een anomiemere  maatschappij  bepaalde  macht  te  garanderen, of misschien belangrijker:  eigendom  te  garanderen.
        In de  huidige  tijd zien  we  dat  de  rechter  wordt  ingezet  door verschillende  groeperingen  om invloed uit  te  oefenen. Bijvoorbeeld  om  eigen  opvattingen of belangen te  laten prevaleren  boven de opvattingen  die  uit  een  democratisch proces  zijn voortgekomen. Het  omgekeerde  zien  we  in Polen waar geprobeerd wordt  om  de  rechterlijke  macht  juist  in de  macht  van de  staat  te  brengen. Of de situatie  in Rusland waar  de  rechtspraak  helpt  de  oppositie  monddood te  maken.  (Hoe  zit  het  met  de 'trias  politica'?
        Recente  voorbeelden van juridische  procedures  aangespannen  door een groep  burgers  zijn het  Urgenda-proces  waar in  de  uitspraak  werd gesteld dat:   “klimaatmaatregelen  behoren tot  de zorgplicht  van de  overheid  en er is  een  reeële  dreiging door klimaatverandering”  en  “de  rechter kan bepalen hoe  ver de  mensenrechtelijke  verplichtingen van de  staat  reiken.”   Een probleem  bij  dit  type processen is  dat  je  niet  zelf (de  eiser) het  probleem  probeert  op te  lossen maar  de  'staat'  (dus  een ander)  wil  dwingen het  probleem  op te  lossen.  Ook veronderstelt  het  dat  jouw  visie  het  probleem zal  oplossen. (terzijde:  als  niet  juridisch geschoolde  vraag ik  me  af  of je  iemand kunt  veroordelen voor iets  wat  in de  toekomst  ligt,  dus  voor een  misdrijf die  niet  gepleegd is, zoals  degene  die inbrekersgereedschap  in zijn auto  heeft  liggen) en  waarom  in tegenstelling tot  de  mening van  de rechters  in dit  Urgendaproces, de  Hoge  Raad  in het  proces  over het  terughalen van IS-vrouwen uit Midden  Oosten stelt  dat  “de  rechter  mag niet  op de  stoel  van de  politiek  gaan zitten”.  Nog een voorbeeld is  het  recente  proces  over de  avondklok aangespannen door de  groep  Viruswaarheid  over de  ingestelde  avondklok  waarbij  het  persoonlijke  verzet  tegen invloed  van de  staat  op het  eigen leven een  belangrijke  drijfveer  lijkt. Het  lijkt  een  beetje  op een  proces  dat  door ouders  tegen een school  werd aangespannen omdat  hun kinderen niet  op de  schoolfoto  staan door afwezigheid  ivm het  suikerfeest.  Daar zouden die  kinderen  in hun leven  psychische  problemen mee  hebben.  Ander voorbeeld van een  groep burgers  die  een  proces  tegen  een beslissing  van de  staat  aanspannen  bij  de Hoge  Raad  gaat  om  de  verbreding  van de  A27 ten oosten van  Utrecht   Hun belangen worden daardoor  geschaad maar de  actie  wordt  ook  ingegeven door het  idee  dat  dit  een heilloze  beslissing is, die  niet  toekomstbestendig  is  en de  betrokkenen (inwoners  stad, provincie) onevenwredig raakt. Wordt  hier  door gefrusteerde/verontruste  burgers  geprobeerd  om  macht  uit  te  oefenen of is  het  een oprechte  poging  een foute  beslissing tegen  te  houden? 
        Dat  wetten  van origine  zijn bedoeld  om  machtsverhoudingen  te  reguleren en  door hun geleidelijke  ontstaansgeschiedenis  gedateerd  zijn, is  misschien  wel  een probleem. De  wetten zijn dus  niet  geschreven  om  b.v. pandemieen  te  bestrijden of het  milieu  te  beschermen, het  zijn juridische  redeneringen  en bevatten opzich geen  virologische  of milieu  overwegingen. Of in het kort  geding over de  avondklok:  “waarin de  rechter  'ten overvloede'  ingaat  op de  discussie  over het nut  en noodzaak  van de  avondklok  zelf.  ...Daar  stelt   de  rechter  grote  vraagtekens  bij. De  staat  heeft niet  overtuigend aangetoond dat  die  substantiele  positieve  resultaten  zal  hebben”  (citaat  Folkert Jensma, NRC 20/21-feb).  Of:  de  rechter die  twijfelt  aan  het  effect  van een  'emissiearme'  stal. Een rechter is  opgeleid  om  juridische  argumenten toe  te  passen en  niet  om  andere  wetenschappelijke argumenten  te  beoordelen.  Daar is  hij  niet  voor opgeleid en bij  dit  laatste  kan de  opvatting  van de individuele  rechter een  rol  gaan  spelen.
        Ander  probleem  voor de  staat/gemeenschap  in juridische  procedures  is  dat  verwezen  kan worden naar  wetten  met  niet  specifieke  teksten  zoals  in 'de  grondwet'  of  'zorgen voor een gezonde omgeving', 'recht  op demonstratie'.  Dat  lijkt  een  probleem  te  zijn:  de  formuleringen in  wetten stralen soms  een hoog algemeen  idealistisch  gehalte  uit,  waardoor de  toepassing  in een  concreet geval  de  toevallige  rechter  een grote  beslissingsruimte  geeft.  Het  tegenargument  is  dat  de volksvertegenwoordiging  dan maar  betere  d.w.z. concretere  wetten moet  maken. In dit  verband is het  de  vraag  of het  misschien politiek  onverstandig is  om  sommige  verdragen te  ondertekenen omdat  goede  bedoelingen daarin  dan tot  een juridisch keurslijf worden.  Was  het  dit  een van  de redenen voor Engeland om  uit  de  EU  te  stappen?
        Tenslotte:  kan de  rechtspraak  de  (individuele)  burger tegen  een regime  beschermen of is  dat een  illusie  omdat  een regime  zal/kan  zorgen dat  de  rechters  het  regime  gunstig gezind  zijn (Polen, VS?,  Turkije). Ofwel  is  om  Caroline  de  Gruyter  te  citeren:  "De  juridisering van  de  politiek  is  riskant omdat  het  een symptoom  is  van iets  anders:  de  uitholling van de  democratie"  ?
  
2021/04/09   Toevoeging van Evert: Ik las in de NRC van 3 april een interessante column van Folkert Jensma "Rechter zijn wordt steeds lastiger, als de wetgever niet wil luisteren", n.a.v. een recente wet tegen kraken, waar de burgemeesters dringend tegen hebben gewaarschuwd, omdat het een slechte en onuitvoerbare wet is.
   De wet is aanvaard door beide Kamers, ondanks dat alle denkbare instituties gewaarschuwd hebben tegen deze domme en slechte wet die mij vooral doet denken aan de tijd van "Rutte 1" toen we werden overstelpt door dit soort symboolpolitiek. De ironie is juist, dat de wet zal leiden tot een dusdanige omslachtige aanpak, dat het beoogde doel niet wordt bereikt - hoe vaak wordt er nog gekraakt? - en veel andere problemen nog minder kans krijgen te worden aangepakt. Kortom, deze column signaleert een serieus probleem en geeft aan dat de wetgever eens wat beter naar zijn eigen werk zou mogen kijken, voordat de rechters worden bekritiseerd.